Drie grote programma’s

Onze drie grootste programma’s zijn No News is Bad News (ons strategisch partnerschap met het Ministerie van Buitenlandse Zaken), het Russischtalig Nieuwsplatform en ons Syrië-programma.

1. No News is Bad News

Ons grootste programma is het vijfjarige strategisch partnerschap No News Is Bad News met het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Samen met alliantiepartner European Journalism Centre ondersteunen we 53 mediapartners in 17 landen om de omstandigheden voor onafhankelijke media te verbeteren, hun rol als waakhond te versterken en ze (financieel) duurzaam te maken. Daarnaast besteden we aandacht aan internationale pleitbezorging, gender en veiligheid.

Meer mogelijkheden voor media

In 2018, halverwege de looptijd van No News Is Bad News, organiseerden we een gedegen evaluatie. Zitten we nog op het goede spoor, moeten we zaken aanpassen? Ja, is het antwoord op beide vragen. De resultaten zijn overwegend prachtig, we mogen trots zijn op onze partners en onszelf. ‘No News Is Bad News heeft de mogelijkheden en de legitimiteit van journalisten vergroot, om het beleid van overheden en bedrijven op verschillende terreinen te beïnvloeden’, zegt To Tjoelker, hoofd DSO/MO van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

De tussentijdse evaluatie concludeerde dat No News Is Bad News al na 2,5 jaar de omstandigheden heeft verbeterd waaronder journalisten hun werk doen. In Somalië bijvoorbeeld, trokken twintig media en vijf maatschappelijke organisaties met succes samen op om de nieuwe mediawet aan te passen. Binnen drie maanden werd 70% van hun wijzigingen overgenomen en ging de regering akkoord met 14 van de 18 bepalingen die de coalitie in de wet wilde hebben. En last but not least: de minister voor Grondwetzaken stopte met zijn openlijke aanvallen op Somalische media. Helaas neemt dit niet weg dat Somalië nog steeds een van de gevaarlijkste landen ter wereld is voor journalisten.

Rol als waakhond

Journalisten kunnen hun rol van waakhond in de samenleving beter vervullen dankzij trainingen in onder meer onderzoeksjournalistiek binnen No News Is Bad News. Dit leidde vooral op lokaal niveau tot duidelijke verbeteringen op het gebied van bestuur, mensenrechten en gendergelijkheid. Zo onthulde onze Iraakse partner KirkukNow dat 40.000 vluchtelingen uit Kirkuk niet konden terugkeren voor de verkiezingen in mei 2018, maar ook niet buiten Kirkuk mochten stemmen. KirkukNow schreef er een serie artikelen over in vier talen die weer doorgeplaatst werden in drie andere media. De reacties hierop hadden resultaat: de kiescommissie paste de procedure aan, zodat de vluchtelingen hun stem toch konden uitbrengen.

Ook lukte het ons om samen met onze partners media verder te professionaliseren. Zo kregen de managers van partnerorganisaties in het nieuwe klokkenluidersplatform IndonesiaLeaks een training in digitale veiligheid, waardoor ze nu zó communiceren dat ze hun bronnen en zichzelf niet in gevaar brengen. Maar de (financiële) duurzaamheid van media vergt nog meer aandacht, ondanks alle trainingen en andere capaciteitsversterking in onze projecten. Daarmee gaan we in de tweede helft van No News Is Bad News aan de slag.
Meer over de aanpak van deze evaluatie lees je hier.

2. Russischtalig Nieuwsplatform

Een animatie met huppelende konijntjes en koffers vol bankbiljetten: zo hielp het Russischtalig Nieuwsplatform de Moldavische onderzoekskrant Ziarul de Gardã aan een enorm publiek voor een tamelijk saai en vooral lang rapport over een witwasschandaal. De aansprekende animatie legde de lezers in twee minuten uit hoe de bankenconnecties en geldstromen liepen. Voor Ziarul de Gardã was dit een compleet nieuwe aanpak en een groot succes – met dank aan drie Russische, Tsjechische en Oekraïense redacteuren van het Russischtalig Nieuwsplatform. De Russische, Roemeense en Engelse versies van het filmpje bereikten meer dan een half miljoen mensen, óók in de Baltische staten waar een deel van het witwasgeld naartoe was gesluisd. Tot die tijd had de Moldavische krant slechts 3.000 abonnees op haar Russischtalige pagina.

Het Russischtalig Nieuwsplatform, eind 2015 opgericht door Free Press Unlimited en zeven mediapartners, verenigt onafhankelijke media uit Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Moldavië, Oekraïne en Rusland: landen waarin een groot deel van de inwoners Russisch spreekt. Al na 2 jaar bereikte het platform 40 miljoen mensen met betrouwbare informatie en indringende verhalen die grenzen overstijgen en mensen verbinden. Zoals het Georgische netwerk JAMnews dat ook nieuws brengt over aartsvijanden Azerbeidzjan en Armenië, inclusief omstreden gebieden als Nagorno-Karabach. Doordat JAMnews in de verschillende talen publiceert, kunnen Armeniërs artikelen lezen die door Azerbeidzjanen zijn geschreven en vice versa.

Online multimediapakketten

De verhalen die het platform uitwisselt, publiceert en gezamenlijk creëert, zijn vaak zeer krachtig en invloedrijk. Zo stimuleerden de mediapartners in 2018 het publieke debat over vaccinaties, ook in Oost-Europa een ingewikkelde kwestie, die het van alle kanten belichtte. Hromadske in Oekraïne had in 2018 zelfs twee scoops die de wereld over gingen, mede dankzij de online multimediapakketten van het Russischtalig Nieuwsplatform: een documentaire over de geheime gevangenissen van de Oekraïense inlichtingendienst én een multimediareportage over een dreigende milieuramp door onbeheerd achtergelaten mijnen in de Donbas.

Het Russischtalig Nieuwsplatform ondersteunt partners redactioneel, maakt samen met hen multimediaproducties en adviseert over de distributie, zodat ze zoveel mogelijk mensen bereiken. Wat helpt, is dat de mediapartners sinds 2018 ook hun sociale media-activiteiten op elkaar afstemmen bij gezamenlijke projecten. Dat vergroot het bereik en de impact van de verhalen enorm. Een sterk punt van het platform is dat het blijft experimenteren met nieuwe formats, zoals Instagramvideo’s in Rusland en Wit-Rusland, of videoblogs over onderzoeksprojecten in Georgië. Ook weigert het platform te kiezen voor één medium of sociale mediakanaal. Hoe waardevol die flexibiliteit is, bleek toen in Armenië in het voorjaar van 2018 een revolutie uitbrak. Rusland blokkeerde de veelgebruikte chatapp Telegram én censureerde het internet. Een mediapartner greep onmiddellijk terug op de ‘ouderwetse’ gedrukte krant en verspreidde zo het nieuws over Armenië alsnog onder het Russische publiek.

3. Syrische media worden professioneler

Onafhankelijke media die hun publiek betrouwbare en kritische informatie bieden… dat is in Syrië, zacht uitgedrukt, niet eenvoudig te realiseren. Toch is het juist daar belangrijker dan ooit. Zeker nu het geweld lijkt te verminderen, maar Assad niet is verdwenen en de sociale en politieke conflicten voorlopig aanhouden. Sinds 2012 bouwt Free Press Unlimited samen met Syrische journalisten en media, veelal in ballingschap, gestaag aan zo’n professionele mediasector.

Anno 2018 zijn we vele, soms moeizaam gezette, stappen verder. Een reuzenstap was de ondertekening van het Ethical Charter door inmiddels 23 media en mediaorganisaties die beloofden zich te houden aan fundamentele ethische principes als objectiviteit en respect voor de vrijheid van meningsuiting. Dat helpt. Syrische media beseffen heel goed dat hun toekomst staat of valt met het vertrouwen van hun publiek in wat ze schrijven of uitzenden.

Publieksonderzoek

Wat wil en verwacht dat publiek eigenlijk? In 2018 organiseerden we een uniek publieksonderzoek uitgevoerd door Ipsos en CMC. Zij stelden 80 Syriërs en 27 mediaprofessionals buiten én binnen Syrië de vraag: wat vinden jullie van de berichtgeving in Syrische en internationale media, zoals BBC en Al Jazeera? Met 40 Syriërs hielden de bureaus bovendien diepte-interviews. Een schokkende 95 procent van de Syriërs had geen enkel vertrouwen in het waarheidsgehalte van de berichtgeving. Maar ze bleken heel goed te weten wat onafhankelijke media betekenen, ook voor de toekomst van hun land. En ze herkenden de publicaties van onze partners over het algemeen als onafhankelijker dan andere media.

Free Press Unlimited trainde in het afgelopen jaar 966 Syrische mediawerkers (28% vrouw) in onder meer organisatieontwikkeling, financieel management, digitale veiligheid en het maken van video’s met smartphones. Coaches gaven individuele begeleiding aan bijna 300 journalisten (24% vrouw). In het kader van ons speerpunt gendergelijkheid produceerden we een handboek over gender en media dat in al onze gendertrainingen wordt gebruikt. En we organiseerden samen met onze partners off- en online forums over bijvoorbeeld vrouwen in de media, waarvoor we ook maatschappelijke organisaties uitnodigden. Een mooi resultaat was het besluit van werkgevers om vrouwen betaald zwangerschapsverlof te bieden.

Media en maatschappelijke organisaties hebben elkaar hard nodig in het in alle opzichten verwoeste Syrië. In 2018 lanceerden we een succesvol coproductiefonds dat negen samenwerkingsinitiatieven financierde. Met een kleine bijdrage wisten zij maar liefst 61 mediaproducties op touw te zetten over uiteenlopende onderwerpen als ouderschap, ontheemding en gedwongen huwelijken.

Elk kwartaal monitoren we bij vijf tot tien media hoe objectief hun content is en hoe ze over en voor vrouwen berichten. In het afgelopen jaar deden we dat niet meer heel breed, maar kozen we één gebeurtenis uit en onderzochten hoe veertien nationale en internationale media daarover publiceerden. Door dit één of twee keer per jaar te herhalen, kunnen we de journalistieke kwaliteit beter vergelijken. We concludeerden dat onafhankelijke media, deels gesteund door Free Press Unlimited, bijdragen aan een pluriformere berichtgeving over Syrië. Maar we zagen ook dat bijna alle media moeite hadden met accurate bronvermeldingen.

Twee media-instituten

We zijn trots op onze partners: de vooruitgang die ze hebben geboekt is groot. Het Ethical Charter leert, vooralsnog met flink wat ondersteuning van Free Press Unlimited, steeds beter op eigen benen te staan als media-instituut dat toeziet op ethische journalistiek en de professionele capaciteit van Syrische media versterkt. En de Syrische Vereniging van Journalisten (SJA), die met onze hulp werd opgericht, is uitgegroeid tot een sterke gesprekspartner voor Syrische media. De SJA stimuleert dialoog en inclusiviteit, en komt op voor de vrijheid van meningsuiting, professionele journalistiek en de bescherming van journalisten.

In 2018 lieten we ons Syrië-programma tussentijds evalueren en concludeerden dat we ons moeten concentreren op het versterken van deze twee media-instituten. Zij moeten in de nabije toekomst zelfstandig Syrische media ondersteunen om hun werk goed te doen. Dit betekent zelf trainingen en evenementen organiseren, zelf pleiten voor een professionele journalistieke sector en zonder onze steun de gedragscode bewaken. Cruciaal is dat zij in staat zijn om bruggen te slaan naar de (regeringsgezinde) media en het publiek in Syrië zelf. De haat, het verdriet en de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen zijn immers enorm. Bij die verschrikkelijk moeilijke exercitie zal Free Press Unlimited de jonge professionele media waar nodig blijven ondersteunen.