Ons doel en onze aanpak aanpak

Free Press Unlimited vindt dat iedereen recht heeft op toegang tot betrouwbare informatie. Wij ondersteunen media en mediaorganisaties om ook in gevaarlijke omstandigheden hun werk veilig en professioneel te kunnen doen. En we maken ons op alle (politieke, juridisch, sociale en economische) fronten sterk voor de bescherming van journalisten die de waarheid willen achterhalen. Hoe doen we dat en hoe meten we het effect van ons werk?

Drie pilaren onder ons einddoel

Burgers en maatschappelijke organisaties die de armoede en ongelijkheid in hun samenleving willen bestrijden, kunnen niet zonder toegang tot informatie, onafhankelijke media en vrijheid van meningsuiting. Omgekeerd hebben media deze organisaties en burgers nodig om te weten wat er speelt. Wat zijn belangrijke issues voor hun lezers, luisteraars en kijkers? Door hierover onafhankelijk te berichten en een publiek debat mogelijk te maken, kunnen onafhankelijke media bijdragen aan positieve veranderingen in hun samenleving.

Free Press Unlimited maakt zich sterk voor dit einddoel: een divers, professioneel informatielandschap dat bestaat uit onafhankelijke media en journalisten die (sociale) veranderingen in hun samenleving aanjagen.

Drie zaken zijn cruciaal om ervoor te zorgen dat media hun belangrijke maatschappelijke rol kunnen vervullen. We noemen dit onze ‘tussendoelen’, de pilaren onder het informatielandschap. Die pilaren moeten stevig staan, voordat we ons einddoel kunnen bereiken.
1. Journalisten moeten hun werk kunnen doen. Dit vereist onder meer goede wetgeving die hun veiligheid en de vrijheid van meningsuiting garandeert, maar ook dat (overheids)informatie toegankelijk is.
2. Media en journalisten moeten zich inzetten voor de belangen van de bevolking, hun waakhond zijn. Daarvoor is het nodig dat ze goede contacten hebben – en waar relevant samenwerken – met andere sociale spelers, zoals mediaorganisaties of belangengroepen. Media moeten een afspiegeling zijn van de diversiteit in de samenleving.
3. Mediaprofessionals moeten goed opgeleid zijn, zodat ze de kwaliteit kunnen bieden waar hun publiek recht op heeft. Media moeten zelfstandig kunnen zijn en blijven – onafhankelijk van overheden of grote geldschieters.

Al onze projecten dragen bij aan één of meer van deze tussendoelen. Zo organiseren we in Somalië ‘Councils of Peace’, waar vertegenwoordigers van media en de overheid op een respectvolle manier met elkaar in gesprek gaan. We helpen Kunafoni WebTV om Malinese jongeren al rappend objectief nieuws te brengen en ze te betrekken bij sociale problemen in hun land. En samen met het Iraakse fotoagentschap Metrography versterken en professionaliseren we de onafhankelijke fotojournalistiek in dit land.

Zo meten we het effect van ons werk

Natuurlijk willen we weten of ons werk een (positief) verschil maakt. Daarom monitoren en evalueren we al onze projecten systematisch: wat is al bereikt en waar moeten we nog meer ondersteuning geven? Hebben we de juiste strategieën gekozen of moeten we die aanpassen? Gebeurt verandering zoals we dat van tevoren dachten, oftewel: klopt onze Theory of Change (ToC) nog steeds? Zo leren we waardevolle lessen over wat werkt en wat niet. En omdat we voortdurend toetsen wat de effecten en resultaten zijn van ons werk, kunnen we gedegen verantwoording afleggen aan onze achterban en onze donoren. MEAL heet dit proces naar de Engelse termen: monitoring, evaluation for accountability and learning.

In 2018 evalueerden we het project Speak Up Zambia, waarin we drie jaar lang (met name vrouwelijke) burgerjournalisten opleidden om op professionele wijze het nieuws uit hun sloppenwijken te verslaan. We lieten onderzoeken wat onze steun betekende voor het werk van de betrokken burgerjournalisten, lokale radio’s én hun publiek. De conclusie was onder andere dat er weliswaar beperkt maar aantoonbare impact is, bijvoorbeeld in betere dienstverlening door de lokale overheid. Deze bevindingen zijn gebaseerd op gesprekken met focusgroepen, een groot aantal een-op-een interviews en verzamelde verhalen op basis van de Most Significant Change methodologie.

Wat waren die conclusies? Veel burgerjournalisten vertelden hoe ze dankzij de training de moed vonden om gezagsdragers ter verantwoording te roepen. Een toenemend aantal lokale radiostations zond hun reportages uit of bracht zelf nieuws uit de sloppenwijken. En dankzij die reportages wisten mensen de weg naar gemeentediensten te vinden en betere service te eisen. Maar het was vooral aan de vasthoudendheid van de burgerjournalisten te danken dat publieke diensten veel sneller reageerden. Zo kregen ze voor elkaar dat vuilnis beter opgeruimd werd, het kapotte dak van een school vernieuwd werd en zochten ze voor alleenstaande moeders uit hoe ze hun kind kunnen registreren zonder toestemming van de vader.

Partners oogsten hun resultaten

We gebruikten de evaluatiemethode Outcome Harvesting voor het eerst in 2017 in Somalië en Pakistan. In 2018 pasten we dezelfde methode ook toe in andere landen. Hoewel we daardoor ook de beperkingen leerden kennen – het blijft lastig om op een betrouwbare manier negatieve effecten van projecten boven water te krijgen – gaf de methode ons opnieuw waardevolle inzichten. Groot voordeel van Outcome Harvesting is dat dit ook resultaten meet die we niet vooraf als doel hadden gesteld, maar die voor onze partners wel belangrijk zijn. Afgelopen jaar oogstten we de resultaten in zes landen: Somalië, Congo, Nepal, Pakistan, Irak en Indonesië. Samen met onze partners toetsen we zo of onze Theory of Change nog klopt.

In maart 2018 kwamen zes Congolese partners en Free Press Unlimited bij elkaar in de hoofdstad Kinshasa om de resultaten te oogsten van No News Is Bad News in Congo. Ze somden op wie ze beïnvloed hadden, wat dit betekende én wat de bijdrage van het programma daaraan was. In totaal kwamen er 42 resultaten op tafel, zowel positieve als negatieve. Zo erkende de minister van Media en Communicatie in 2018 het belang van lokale radio’s voor het verkiezingsproces (Congo ging in december 2018 naar de stembus).

Ook onder de acht ‘ongeplande’ resultaten waren kleine pareltjes. Zoals de douches en kookplekken die vrouwen in de gevangenis van Bukavu kregen na een kritische radio-uitzending van een van onze partners. Of de vereniging voor de ondersteuning van albino’s die in Kivu werd opgericht, nadat een radioprogramma de discriminatie van albino’s aan de kaak stelde. Een onbedoeld negatief gevolg van het uitbrengen van partner JED’s rapport over de veiligheid van journalisten in Congo, was dat JED-oprichter Thsivis Tshivuadi zware bedreigingen ontving en zijn huis moest ontvluchten.

Most Significant Change

Wat is de belangrijkste verandering die je – mede door de samenwerking met Free Press Unlimited – in de afgelopen tijd meemaakte? Die vraag stellen we aan journalisten die bij onze projecten betrokken zijn, door middel van de Most Significant Change (MSC) methode. Hebben ze er écht iets aan gehad? Door ze te interviewen halen we verhalen naar boven die ongehoord blijven in reguliere evaluatiemethodes. Naast het registreren van ‘indicatoren’, vragen we journalisten zelf te vertellen wat het effect van ons werk is. Ook bij deze methode vragen we naar positieve én negatieve ervaringen.

In Bangladesh evalueerden we na vijf jaar een programma van onze partner Bangladesh NGOs Network for Radio and Communication (BNNRC), waarin 121 jonge vrouwen en dalits (‘onaanraakbaren’) opgeleid werden tot lokale radiojournalist. Natuurlijk zetten we hierbij ook de Most Significant Change-methode in. Niet voor niets had het programma vele internationale en nationale prijzen gewonnen, maar hoe dachten de leerlingjournalisten erover? Konden ze zich tot professionele journalist ontwikkelen en werden ze inderdaad een change-maker binnen hun gemeenschap zoals ons doel was?

We haalden zeventien verhalen op, vulden dit aan met tien diepte-interviews en bureauonderzoek, en concludeerden dat zowel de trainees als de lokale radiostations veranderd waren. De trainees doorbraken (gender)stereotypen en voelden zich zelfverzekerder; ze kregen erkenning én werk, en werden aanjagers van verandering in hun families en gemeenschappen. ‘Nu heb ik een baan als presentator en maak ik mijn eigen programma. Zelfs ambtenaren hier kennen me. Maar het belangrijkste is dat ik een stem kan geven aan de arme en achtergestelde dalit-gemeenschap waar ik uit kom’, vertelt Subroto Halder. Omgekeerd hadden de trainees ook invloed op de lokale radiostations die hen opleidden. De content werd diverser en de radiomakers zetten zich meer in voor de belangen van vrouwen en dalits.

Midterm Review No News Is Bad News

Een goed voorbeeld van onze aanpak is No News Is Bad News. Free Press Unlimited stak in 2018 veel tijd en energie in een gedegen tussentijdse evaluatie (de Midterm Review) van dit programma. De belangrijkste twee vragen waren: wat hebben we bereikt in de afgelopen 2,5 jaar? En wat kunnen we leren van de manier waaróp die resultaten bereikt zijn – of juist niet bereikt zijn? Oftewel: vindt verandering plaats zoals we vooraf dachten?

Zo’n Midterm Review bepaalt mede hoe we verder gaan met No News Is Bad News, dus we wilden dat-ie zo goed mogelijk werd uitgevoerd. Daarom gebruikten we diverse onderzoeksmethoden, schakelden we 20 studenten in om onze Theory of Change te toetsen en vroegen we externe deskundigen naar hun oordeel over de evaluatie. Zo denken we te voorkomen dat we ongewild bevooroordeeld waren in onze conclusies – de Midterm Review is immers een interne evaluatie.

We onderzochten wat er veranderd was voor partners, media en journalisten ten opzichte van de beginsituatie (de baseline), voordat No News Is Bad News van start ging. En we organiseerden Outcome Harvesting workshops en verzamelden Most Significant Change-verhalen om te bepalen of onze strategieën werkten. In totaal onderzochten we 39 strategieën op basis van 247 geoogste outcomes en 107 verhalen. We tekenden goede voorbeelden op van projecten die de veiligheid van journalisten en de gendergelijkheid vergrootten, machthebbers succesvol ter verantwoording riepen en media hielpen hun eigen broek op te houden.

De hamvraag – wat werkt en wat werkt niet – resulteerde in een aanpassing van onze Theory of Change. Want uiteraard liep niet alles volgens plan. Sommige strategieën bleken minder relevant of effectief, andere werkten boven verwachting goed. Onze drie tussendoelen bleven overeind, maar we veranderden in een aantal gevallen de route daarnaartoe en de resultaten die we onderweg wilden bereiken.

Zo kwamen we er bij tussendoel 1 (journalisten moeten hun werk kunnen doen) achter dat we ons niet alleen moesten richten op wetgeving en politieke invloed. Ook economische factoren kunnen de persvrijheid maken of breken – denk aan het opkopen van media door overheden of mediaconglomeraten die onafhankelijke media uit de markt drukken. Dat voegden we dus toe aan onze Theory of Change mét strategieën voor de overlevingskansen van onafhankelijke media.

De Midterm Review geeft een goed beeld van wat werkt en wat niet, maar zadelt ons ook op met nieuwe vragen. Leidt meer gendergelijkheid in de media automatisch tot content die meer recht doet aan vrouwen? Kunnen we media-arme gebieden en ondervertegenwoordigde groepen het beste van nieuws voorzien door burgerjournalisten op te leiden? En welke businessmodellen zijn eigenlijk het meest effectief voor verschillende media in conflictgebieden? Op deze vragen én meer willen we een goed onderbouwd antwoord kunnen geven. Daarom hebben we een ambitieuze onderzoeksagenda opgesteld, waar ons Kennis & Kwaliteitsteam de komende jaren zijn tanden in kan zetten.

Innovatieve verdienmodellen

Free Press Unlimited kan veel, maar we zijn (nog) niet goed in de ondersteuning van mediaorganisaties om financieel zelfstandig te blijven (tussendoel 3). Dat is niet heel gek, want de complete mediasector zoekt wanhopig naar nieuwe verdienmodellen. Maar het is wel een duidelijke en terugkerende vraag van onze partners: hoe houden we ons onafhankelijke hoofd boven water in een tijd dat regeringen media opkopen, sociale mediagiganten advertentie-inkomsten opslokken en het brede publiek denkt dat nieuws gratis is? Vorig jaar lieten we al nieuwe businessmodellen onderzoeken voor onafhankelijke online media in Midden-Amerika, dit jaar brachten we het Guatemalteekse Nómada en Confidencial uit Nicaragua – die volop experimenteren met nieuwe inkomstenbronnen – in contact met het Russischtalig Nieuwsplatform.

Het Russischtalig Nieuwsplatform heeft ruime ervaring met innovatieve businessmodellen en wil die kennis graag delen met andere partners. Voor dit platform zijn de verdienmodellen van de Midden-Amerikaanse collega’s interessant. Nómada, dat sterk is in digitale producties, heeft een aparte afdeling opgezet die video’s produceert voor commerciële klanten. Ook levert ze tegen betaling maandelijkse politieke en economische analyses voor een aantal banken en internationale organisaties. Confidencial houdt de content liever in eigen hand en had daarmee bijna een grote klant aan de haak geslagen, toen de gewelddadigheden in Nicaragua de krant dwongen pas op de plaats te maken.

Hoe verschillend de omstandigheden voor Russischtalige en Midden-Amerikaanse media ook zijn, de overeenkomsten zijn legio. Zo opereren ze allebei in (post-)conflictgebieden met veel corruptie, waarin onafhankelijke media economisch onder druk staan. Tegelijkertijd zijn juist dit de media die corruptie aan de kaak durven stellen – enorm belangrijk dus dat ze overeind blijven. Hoe doen ze dat zonder die onafhankelijkheid prijs te geven? Nómada en Confidencial hebben samen een lijst opgesteld van acceptabele klanten in Midden-Amerika én een lijst met no go-criteria (geen corrupte bedrijven, geen geweld en discriminatie in de content). Het Russischtalig nieuwsplatform is een schoolvoorbeeld van geslaagde samenwerking tussen media, waarbij de gedeelde content én expertise alle partners veel geld bespaart. Ook biedt het platform trainingen en workshops aan voor ngo’s en media. Free Press Unlimited zal deze én andere experimenten met verdienmodellen ondersteunen met een gedegen onderzoeksagenda en ruimte voor uitwisselingen.

Hackathon

Zo’n vijftien medewerkers van Free Press Unlimited bogen zich samen met studenten, ontwerpers en deskundigen in oktober over vier prangende kwesties waarvoor we een vernieuwende oplossing zochten. Hoe kun je als onderzoeksjournalist veilig op zoek naar vermiste vluchtelingenkinderen en de oorzaken van hun verdwijning? Wat zijn de beste manieren voor media in ballingschap om hun bronnen in het land van herkomst te beschermen? Buiten de eigen kantoortuin, in gesprek met experts en bestookt met out-of-the-boxvragen door andere ‘hackers’, kwamen vier teams met creatieve ideeën tijdens deze Amsterdamse hackathon. Er viel ook een prijs te winnen: die ging naar het idee voor een augmented reality podcast waarmee onze mediapartners in niet-westerse landen over hun werk kunnen vertellen.